Zurenborg is de wijk met de meest uitbundige gevels van Antwerpen. Rond 1900 bouwden architecten hier honderden huizen in art nouveau, neogotiek, neoclassicisme en eclectische stijlen, vaak pal naast elkaar. Vandaag is het een van de bekendste wandelwijken van de stad, met de Cogels-Osylei als pronkstraat en de Dageraadplaats als gezellig horecaplein. In deze gids lees je wat je er ziet, waar je kunt wandelen en hoe je er geraakt.
Waar ligt Zurenborg?
Zurenborg ligt in het zuidoosten van Antwerpen, naast station Antwerpen-Berchem. De wijk ligt op de grens van twee districten: het noordelijke deel rond de Dageraadplaats hoort bij district Antwerpen, het zuidelijke deel rond de Cogels-Osylei bij Berchem. De spoorwegbrug aan de Draakplaats is zowat de scheidslijn. Het noordelijke deel was oorspronkelijk bedoeld voor de middenklasse, het zuidelijke voor gegoede families, en dat zie je nog altijd aan de huizen.
Van zure grond tot belle-époquewijk
De naam gaat terug op een hoeve die rond 1600 op natte, zure grond werd gebouwd: de Zurenborg. Die hoeve stond er tot 1894. De families Cogels en Osy, die de meeste gronden bezaten, richtten in 1881 een bouwmaatschappij op om er een nieuwe stadswijk te ontwikkelen. Na een fusie in 1894 ging het snel: het grootste deel van de wijk werd gebouwd tussen 1894 en het begin van de twintigste eeuw.
Architecten als Jos Bascourt, Jan Wittocx en Frans Smet-Verhas kregen veel vrijheid. Daardoor staat een art-nouveaugevel er naast een neogotisch huis of een neoclassicistische gevel. Eind jaren zestig dreigde een deel van de wijk te verdwijnen voor nieuwbouw, maar internationaal protest van architecten hield dat tegen. Sinds 1980 is de omgeving van de Cogels-Osylei beschermd als stadsgezicht, en in 1984 werden 170 huizen als monument beschermd.
Cogels-Osylei: de pronkstraat
De Cogels-Osylei is de centrale as van het Berchemse deel van de wijk en is genoemd naar de families Cogels en Osy. De straat werd aangelegd tussen 1887 en 1894 en heeft voortuintjes met identieke ijzeren hekken. In 2024 en 2025 werd de straat volledig heraangelegd, met nieuwe riolering, tramsporen, verlichting en voetpaden in natuursteen. Sinds juli 2025 is ze weer helemaal open.
Een paar huizen die je zeker moet zien:
- De Bloemenhuizen (Cogels-Osylei 42-52): een rij art-nouveauwoningen met namen als De Waterlelies, De Roos, De Zonnebloem en De Tulp.
- Scaldis (Cogels-Osylei 65-71) en Quinten Matsys (Cogels-Osylei 80).
- De Vier Seizoenen: vier hoekhuizen uit 1899 van Jos Bascourt, op de hoek van de Generaal van Merlenstraat en de Waterloostraat.
- De Morgend, Den Dag, Den Tijd, De Nacht en Den Avond (Waterloostraat 55-63).
- Boreas (Transvaalstraat 56), ook van Bascourt.
- Les Mouettes (Guldenvliesstraat 39), een art-nouveaugevel van Jacques De Weerdt.
Tip: kijk vooral omhoog. De mooiste details zitten vaak in de torentjes, balkons, sgraffito en glas-in-lood op de bovenverdiepingen.
Dageraadplaats en Draakplaats
Het noordelijke deel van Zurenborg draait rond de Dageraadplaats, een autovrij plein uit de jaren 1880 met de Sint-Norbertuskerk aan de kop. Op de benedenverdiepingen rondom zitten al jaren cafés, restaurants en winkels, en bij mooi weer staat het plein vol terrassen. Het is een van de populairste plekken in Antwerpen om te eten en iets te drinken.
Iets verderop ligt de Draakplaats, aan de spoorwegbrug. Al sinds de negentiende eeuw is dit een knooppunt voor het openbaar vervoer, en het is een handig startpunt voor een wandeling naar de Cogels-Osylei.
Wandelen door Zurenborg
Je kunt de wijk prima zelf ontdekken. Een logische route:
- Start aan de Dageraadplaats en loop richting Draakplaats.
- Ga onder de spoorwegbrug door richting Berchem en wandel de Cogels-Osylei af.
- Neem de zijstraten mee: Waterloostraat, Generaal van Merlenstraat, Transvaalstraat en Guldenvliesstraat.
- Eindig aan station Antwerpen-Berchem, aan het andere uiteinde van de Cogels-Osylei.
De stad Antwerpen heeft ook een gratis wandelbrochure over Zurenborg, met meer huizen en achtergrond (zie de bronnen onderaan).
Hoe geraak je in Zurenborg?
- Trein: station Antwerpen-Berchem ligt aan het uiteinde van de Cogels-Osylei.
- Tram: tram 11 rijdt over de Cogels-Osylei en verbindt de wijk met het centrum. Tram 9 heeft een halte Zurenborg.
- Auto: check eerst of je wagen in de lage-emissiezone mag in onze gids over de LEZ in Antwerpen, en lees waar je het best parkeert in parkeren in Antwerpen.
Wil je nog meer buurten ontdekken? Bekijk ons overzicht van de wijken in Antwerpen.
Bronnen: Inventaris Onroerend Erfgoed: Cogels-Osylei, Inventaris Onroerend Erfgoed: Dageraadplaats, stad Antwerpen: wandelbrochure Zurenborg, stad Antwerpen: heraanleg Cogels-Osylei
